دکتر فاطمه عروجعلیان در گفت و گو با ایسنا، اظهار کرد: مواد در مقیاس نانو رفتار متفاوتی از خود نشان میدهند و همین ویژگی سبب میشود زمانی که در حوزههای مختلف پزشکی وارد میشوند، داروها و اختراعات را فعالتر، هوشمندتر و مؤثرتر کنند.
ایشان با بیان اینکه فعالترین بخش نانوپزشکی، نانوداروها هستند، تصریح کرد: تجهیزات پزشکی نیز میتوانند بر پایه فناوری نانو طراحی شوند. به عنوان مثال، چاقایشان جراحی مبتنی بر نانو میتواند سلولهای سالم را از سلولهای سرطانی تشخیص دهد و تنها سلول بیمار را بردارد. این دقت بالا، قدرت بزرگی به جراحی در درمان بیماریها میدهد.
ایشان ادامه داد: این فناوری در حوزههای مختلف از جمله داروها، مواد ضدعفونیکننده، واکسنها و نانوحسگرها کاربرد دارد. نانوحسگرها قادرند بیماریها را پیش از بروز علائم بالینی تشخیص دهند و حتی افراد خانوادهای را که هنوز مبتلا نشدهاند، شناسایی کنند.
این استاد حوزه نانوپزشکی با اشاره به دارورسانی هدفمند گفت: یکی از مهمترین پتانسیلهای فناوری نانو، رسانش هدفمند دارو است. در داروهای کلاسیک، دارو پس از مصرف در کل بدن پخش میشود و میتواند به کبد، کلیه و سایر اندامها آسیب برساند، به همین دلیل عوارض دارویی متعددی تعریف شده است. اما نانودارو، دارو را دقیقاً به همان سلول هدف میرساند.
ایشان افزود: این ویژگی باعث کاهش دوز دارو، کاهش دفعات مصرف و کاهش عوارض جانبی میشود. امروزه وارد حوزه «نانوترانوستیک» شدهایم. یعنی نانوداروهایی که همزمان قابلیت درمان و تشخیص دارند و پزشک میتواند ببیند دارو دقیقاً در کدام نقطه از بدن تجمع یافته است.
دکتر عروجعلیان با اشاره به کاربرد نانوذرات در تصویربرداری پزشکی گفت: نانوذرات میتوانند در فرآیندهای تصویربرداری وارد شوند و تصاویر با کیفیت بسیار بالا ایجاد کنند. البته نانوداروها نیز مانند سایر داروها دوز و ظرفیت مشخصی دارند که توسط شرکت تولیدکننده و پزشک تعیین میشود.
ایشان با بیان اینکه واکسنها نیز وارد حوزه نانو شدهاند، اظهار کرد: نانوواکسنها بهطور جدی برای بیماریهای خطرناک مانند ایدز و سایر بیماریهای ویروسی در حال توسعه هستند و برخی از این مطالعات وارد فاز بالینی شده و هماکنون رایشان انسان در حال آزمایش است.
این پژوهشگر افزود: نانوداروها داروهایی هوشمند هستند که توانایی شناسایی رسپتورهای سلولی و عملکرد دقیق دارو را دارند، اما در کنار این پیشرفتها، نگرانیهایی نیز وجود دارد.
ایشان تأکید کرد: همانطور که در آنتیبیوتیکها نگرانیهایی وجود دارد، در نانوداروها نیز بهعنوان یک علم نوظهور، ناشناختههایی مطرح است. به همین دلیل رشتههایی مانند ایمنی نانوذرات و نانوتکنولوژی شکل گرفته و حتی برای مدیریت زبالههای نانو نیز باید راهکارهای مشخصی تعریف شود.
دکتر عروجعلیان خاطرنشان کرد: در آزمایشگاه، هر دارویی باید از نظر پایداری در دماهای مختلف، سمیت سلولی و سمیت حیوانی بررسی شود و تنها در صورت عبور موفق از این مراحل میتواند وارد فازهای بعدی شود.
ایشان در بخش دیگری از سخنان خود به پزشکی شخصی بهعنوان آینده علم پزشکی اشاره کرد و گفت: در پزشکی کلاسیک، اگر دو نفر از نظر ژنتیکی به یک بیماری مشترک مبتلا شوند، یک دارایشان مشابه دریافت میکنند. در حالی که در پزشکی شخصی، تفاوتهای مولکولی و ژنتیکی افراد در نظر گرفته میشود و دارو و دوز آن بر اساس ژنوم هر فرد تجویز خواهد شد.
ایشان افزود: بسیاری از عوارض دارویی سالها بعد مشخص میشود، اما با پزشکی مبتنی بر ژنوم، این عوارض از پیش قابل پیشبینی است و دارایشان مناسب برای هر فرد انتخاب میشود.
این عضو هیئت علمی با اشاره به جایگاه ایران در فناوریهای نوین گفت: تعداد استنادات علمی، مقالات و محصولات نشان میدهد که ایران در منطقه و دنیا جایگاه خوبی دارد، اما ضعف اصلی ما تبدیل مقاله به محصول است.
ایشان در پایان تأکید کرد: این ضعف قابل حل است. سطح تحقیقات آزمایشگاهی کشور بالاست، ارتباط میان صنعت و حوزه سلامت در حال شکلگیری است و با حمایتهای مالی و تقویت این ارتباطات، میتوان تولید محصول را به شکل مؤثرتری توسعه داد.