خبرگزاری ایسنا: فلاحزاده- رئیس دانشگاه مذاهب- در مراسم نکوداشت احمد عمر هاشم- رئیس سابق دانشگاه الازهر مصر، که با حضور حجتالاسلام محمد قمی- معاون ارتباطات دفتر رهبری، آیت الله احمد مبلغی و جمعی از مسئولان و اندیشمندان حوزه تقریب در دانشگاه مذاهب اسلامی برگزار شد با تجلیل از خدمات علمی و تلاشهای استاد عمر هاشم در ترویج اسلام میانهرو و تقریب مذاهب اسلامی، اظهار کرد: دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی در ایران، با رسالتی همسو با الازهر و با هدف گفتوگایشان مذاهب، مطالعه تطبیقی ادیان و مقابله علمی با جریانهای افراطی تأسیس شده و خود را همپیمان این نهاد علمی بزرگ میداند.
رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی با طرح این پرسش محوری که چه مبانیای باید فراهم شود تا تعامل نهادهای علمی جهان اسلام به الگویی سازنده در مهندسی اجتماعی امت تبدیل شود؟ بر ضرورت طراحی”مهندسی اجتماعی اسلامی” تأکید کرد و افزود: این مهندسی اجتماعی باید در سه سطح معرفتی، نهادی و ارتباطی صورت پذیرد.
ایشان در توضیح سطح معرفتی، بر بازتعریف مفاهیم کلیدی مانند امت، وحدت، اختلاف و علم در اسلام تأکید کرد و گفت: وحدت باید به مثابه هارمونی در عین کثرت، و اختلاف مشروع به عنوان پنجرههای متفاوت به حقیقت اسلام دیده شود. در سطح نهادی نیز باید ساختارهایی طراحی شود که تنوع مذهبی را به سرمایهای برای امت اسلامی تبدیل کند.
فلاحزاده پیشنهاد کرد: دانشگاههای الازهر و مذاهب اسلامی پیش از هرگونه همکاری علمی، کارگروه مشترکی برای مطالعه و آمادهسازی بسترهای بنیادی تشکیل دهند.
ایشان با اشاره به مسئولیت تاریخی این دو نهاد علمی، همکاری میان آنها را گامی برای تقویت گفتمان اعتدال، مقابله با افراطیگری و ارائه الگویی عملی از همزیستی مسالمتآمیز مذاهب اسلامی دانست.
در ادامه آیت الله احمد مبلغی با اشاره به نقش تاریخی الازهر در تقریب مذاهب اسلامی، بر ضرورت تحول در رویکردهای تقریبی با محوریت “کلام” بهعنوان دانشی پایهای برای تحقق وحدت اسلامی تأکید کرد.
ایشان در ابتدا با تقدیر از اقدام دانشگاه مذاهب اسلامی در بزرگداشت شخصیتهای تقریبی مانند مرحوم دکتر احمد عمر هاشم، این حرکت را الهامبخش برای تعمیق ارتباط بین علمای اسلامی دانست.
آیتالله مبلغی با مرور تاریخچه دارالتقریب الازهر و تأثیر آن بر تأسیس مجمع تقریب بین مذاهب اسلامی در ایران، خاطرنشان کرد:دارالتقریب در دوره اوج خود بر مدارای اخلاقی و پذیرش اجتهادهای مذهبی تمرکز داشت و موفقیتهای چشمگیری رقم زد. اما امروز پرسش اصلی، نقش جدید الازهر در این عرصه است.
ایشان با بیان اینکه “مدارای اخلاقی و فقهی هرچند ضروری است، برای ایجاد وحدت اسلامی کافی نیست” توضیح داد:علم کلام تنها دانشی است که میتواند با نگاه هستیشناختی، زیرساختهای وحدت امت اسلامی را پیریزی کند. در گذشته، به دلیل ترس از برانگیختن تعصبات، از پرداختن به کلام اجتناب میشد و صرفاً بر مشترکات کلی یا مباحث اخلاقی تأکید میگردید. این نگاه امروز باید متحول شود.
ایشان با طرح نیاز به «تفلسف کلامی» برای خلق وحدت از درون کلام، افزود:کلام قدیم به تنهایی کافی نیست؛ باید با گسترش دامنه کلام جدید – همانگونه که شهید مطهری مطرح کرد – به سمت ساختن نظریههای فلسفی برای امت حرکت کنیم. بسیاری از مفاهیم قرآنی مانند “جعل” امت، کعبه به عنوان “قیام للناس”، یا “شِرعة و منهاج” ناظر به هویت جامعه اسلامی است و میتواند در کلام به عنوان عینیتهای الهی تحلیل شود.
آیتالله مبلغی با اشاره به آیه «جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا» و آیات مشابه، خاطرنشان کرد:تعدد مذاهب در صفحه اجتماع، خود میتواند به عنوان یک “جعل الهی” در نظر گرفته شود که زمینهساز مسابقه در خیرات – و نه تنازع – است. این نگاه، مذاهب را به عنوان واقعیتهای الهی در عرصه جامعه میپذیرد و از سطح تسامح اخلاقی فراتر میرود.
ایشان تأکید کرد: ما امروز در فقر نظریههای فلسفی برای زیرساخت جامعه اسلامی هستیم. فقه زمانی تأثیرگذار خواهد بود که امت ابتدا در کلام، جایگاه هستیشناختی خود را به عنوان “فرمول الهی” بازیابد. الازهر و نهادهای علمی مانند دانشگاه مذاهب اسلامی میتوانند با تمرکز بر کلام، گام نوینی در تقریب بردارند.
ادامه دارد…