خبرگزاری مهر:با بحران ناترازی برق، دولت و وزارت نیرو راهحل را در انرژی خورشیدی جستجو میکنند. فناوری خورشیدی نهتنها دست کشور را برای تنوعبخشی در نیروگاهها باز میکند، بلکه مهمترین مزیت آن، امکان احداث نیروگاههای خانگی است. این نیروگاههای کوچک میتوانند بخش قابل توجهی از مصر ف برق را از دوش شبکه بردارند و راهحلی مردمی و پایدار برای امنیت انرژی کشور ارائه دهد.
ایران از ظرفیت ۳۰۰ روز آفتابی برخوردار است که همین ظرفیت نشان از این دارد که حرکت به سمت انرژی خورشیدی برای ایران از فواید بسیاری برخورداراست. سالهای اخیر، فشار بر شبکهی سراسری بهحدی رسیده که خاموشیهای برنامه ریزی شده به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده و روند عادی زندگی را با اختلال مردم مواجه کرده است. در چنین شرایطی دولت برای حل مشکل ناترازی برق به انرژی خورشیدی گرایش پیدا کرده و به دنبال حل این مشکل از طریق گسترش تجدیدپذیرها است.
ایران از نظر جغرافیایی در یکی از بهترین کمربندهای خورشیدی جهان قرار دارد. بر اساس دادههای سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، میانگین تابش خورشید در ایران بین ۴٫۵ تا ۵٫۵ کیلوواتساعت بر مترمربع در روز است؛ رقمی که ایران را در ردیف کشورهای مستعد برای تولید برق خورشیدی قرار میدهد. این در حالی است که بسیاری از کشورهای پیشرو در انرژی خورشیدی، مانند آلمان، تابشی کمتر از ایران دارند اما سهم بالاتری از برق خود را از خورشید تأمین میکنند. حدود ۱۴ درصد از تولید خالص برق آلمان در ۲۰۲۴ از انرژی خورشیدی است در حالی که طبق سبد تولید برق کشور در دی ماه توسط شرکت مدیریت برق ایران سهم برق تجدیدپذیر ۵ درصد اعلام شده است اعلام شده است.
در سطح جهانی، آژانس بینالمللی انرژی (IEA) اعلام کرده که هزینه تولید برق خورشیدی طی یک دهه گذشته بیش از ۸۵ درصد کاهش یافته است و اکنون در بسیاری از کشورها ارزانترین روش تولید برق محسوب میشود. این کاهش هزینه، انرژی خورشیدی را از یک فناوری لوکس و صرفا برای کاهش آلودگیهای زیست محیطی به یک گزینه اقتصادی و راهبردی تبدیل کرده است.
در شرایطی که ساخت نیروگاههای بزرگ حرارتی نیازمند سرمایهگذاری سنگین، زمان طولانی و گسترش شبکه انتقال است، نیروگاههای خورشیدی خانگی مزیتی متفاوت دارد.
تولید برق در محل مصرف ویژگی که باعث میشود فشار از رایشان شبکه سراسری برداشته شود و تلفات انتقال که در ایران حدود ۱۰ درصد برآورد میشود، کاهش یابد.
یک سامانه خورشیدی خانگی با ظرفیت ۵ کیلووات که برای یک خانه با میزان مصرف معمولی کافی است میتواند سالانه حدود ۸ تا ۹ هزار کیلوواتساعت برق تولید کند. این میزان میانگین معادل مصرف سالانه یک خانوار شهری است. به بیان ساده، یک خانه میتواند بخش عمده برق مورد نیاز خود را بدون اتکا به شبکه تأمین کند. البته باید به این نکته توجه ویژه داشت که تامین این میزان برق بهعوامل دیگری مانند نوع مصرف خانوار، میزان تابش خورشیدی نیز بستگی دارد.
از منظر اقتصادی نیز، طبق برآوردهای رسمی، بازگشت سرمایه سامانههای خورشیدی خانگی در ایران بسته به مدل حمایتی بین ۴ تا ۶ سال است، در حالی که عمر مفید صفحات خورشیدی بیش از ۲۰ سال است. این یعنی پس از چند سال، برق تولیدی رایگان خواهد بود و حتی با فروش برق تولیدی امکان درآمدزایی برای خانوار را فراهم میکند.
شرکتهای تجمیعی در نقش ناجی
تجربه جهانی نشان میدهد گسترش انرژی خورشیدی خانگی زمانی به یک راهحل واقعی برای شبکه برق تبدیل میشود که از حالت نصبهای پراکنده خارج شود و در قالب یک ساختار تجمیعی سامان بگیرد. نقطه اتصال خورشیدی خانگی با شبکه برق، شرکتهای تجمیعی هستند؛ بازیگرانی که میتوانند هزاران واحد کوچک تولید برق را به یک ظرفیت بزرگ و قابل مدیریت تبدیل کنند.
شرکتهای تجمیعی با گردآوری تولید برق خورشیدی خانوارها مدلی را ایجاد میکنند که در این مدل، هر خانه یک نیروگاه کوچک است، اما مدیریت تولید، ، زمان تزریق برق به شبکه و حتی فروش برق، بهصورت متمرکز انجام میشود. همین تمرکز است که نیروگاه خورشیدی خانگی را از یک اقدام فردی به یک ابزار سیاستگذاری انرژی تبدیل میکند. شبکه برق بهجای مواجهه با هزاران تولیدکننده خرد و غیرقابل پیشبینی، با یک بازیگر مشخص و پاسخگو روبهرو میشود.
از منظر اقتصادی نیز مدل تجمیعی مزیت تعیینکنندهای برای مردم دارد. بسیاری از خانوارها نه توان سرمایهگذاری اولیه دارند و نه دانش فنی برای ورود مستقل به بازار برق. شرکتهای تجمیعی میتوانند این موانع را بردارند؛ از تأمین و نصب تجهیزات گرفته تا اتصال به شبکه و فروش برق. در نتیجه، خانوار بهجای درگیر شدن با پیچیدگیهای فنی و اداری، میتواند صاحب یک دارایی درآمدزا رایشان پشتبام خود شود.
گسترش شرکتهای تجمیعی در شرایطی که ساخت نیروگاههای بزرگ زمانبر و سرمایهبر است، تجمیع برق نیروگاههای خورشیدی خانگی میتواند سریعترین مسیر افزایش موثر ظرفیت شبکه برق باشد. آینده نیروگاه خورشیدی خانگی در ایران نه بر پشتبامها، بلکه در نحوه تجمیع و مدیریت آنها رقم میخورد. با یک مدیریت درست میتوان در این بخش به اهداف جدیدی رسید که در میان مدت بتواند ما را به افزایش سهم انرژی خورشیدی ختم کند.