خبرگزاری ایسنا: نخستین دوره این رویداد با نام جشنواره بازیهای رایانهای تهران از سال ۱۳۹۰ آغاز به کار کرد و در سالهای نخست برگزاری بهعنوان مهمترین ویترین رسمی صنعت بازی کشور شناخته میشد. رویدادی که در سالهای اخیر عضو جدید خانواده جشنوارههای فجر شده است و با نگاه به دورههای گذشته آن، بهویژه دورههای نخست، مشخص میشود که جشنوارهای سر و شکلدار بوده و بر اساس متر و معیارهای تخصصیِ بینالمللی برگزار میشده، اما به گفته شرکتکنندگانِ آن در طول دو سال گذشته فاصله قابل توجهی با دورههای قبل گرفت. این رویداد پیشتر محلی برای معرفی تولیدات داخلی، شبکهسازی میان بازیسازان و ارائه تصویری کلی از وضعیت بازار و فناوری بازی در ایران بود.
در آن دوران جشنواره صرفا یک مراسم اعطای جایزه نبود؛ نمایشگاه آثار، نشستهای تخصصی، کارگاههای آموزشی و حضور فعال بخش خصوصی و حتی بازیسازان خارجی سبب میشد فضای رویداد بیش از یک رقابت، محلی برای توسعه یک صنعت مهم فرهنگی و پولساز باشد و اصلا همین ویژگیها سبب شد تا این جشنواره در میان بازیسازان، بهویژه استودیوهای نوپا، بهعنوان فرصتی برای دیدهشدن و جذب حمایت تلقی شود.
کرونا، یک وقفه چهارساله و شروعی کم رمق
با این حال، همهگیری کرونا روند برگزاری را متوقف کرد. این وقفه که حدود چهار سال به طول انجامید، نهتنها تقویم جشنواره را برهم زد، بلکه بخشی از انسجام شکلگرفته پیرامون آن را نیز کمرنگ کرد. بسیاری از رویدادهای حضوریِ صنعت بازی در این بازه زمانی یا لغو شدند یا به نسخههای محدود آنلاین تقلیل یافتند؛ امری که به مرور سبب کاهش تعاملات حرفهای میان بازیسازان، شرکتهای خصوصی و بخش دولتی شد.
از سال ۱۴۰۲، همزمان با شروع جدیتر برگزاری رویدادهای فرهنگی کشور، جشنواره بازیهای رایانهای نیز با تغییراتی مجددا به فهرست رویدادهای تقویم فرهنگی بازگشت. تغییرات در دو دوره گذشته مشخصا در شکل و شمایل برگزاری و حتی گاهی بیسامان بودن تصمیمگیریها و سیاستها، خودنمایی کرد؛ روندی که بهزعم برخی از فعالان صنعت، هیچ نشانی از نقش موثر دورههای جشنواره را نداشت. کاهش فراگیری برنامهها، محدود بودن بخش نمایشگاهی و کمتوجهی متولی اصلی یعنی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به این جشنواره از جمله نقدهایی بود که در این دورهها مطرح شد.
بیشتر بخوانید:
جشنواره بازیهای رایانهای فجر؛ طفل سر راهی وزارت ارشاد؟!
یک تهتغاری ناخواسته!
البته در کنار این موارد، ملحق شدن جشنواره بازیهای رایانهای به خانوادۀ جشنوارههای فجر و تلاش برای همزمانی این رویداد با سایر جشنوارهها در بهمن ماه نیز محل بحثی دیگر است؛ چنانکه بازیسازانِ منتقد به این رویکرد، میپرسیدند چرا رویدادی تخصصی در حوزه بازی که گروه اصلی مخاطب آن نوجوانان و جوانانی در سنین مدرسه و دانشگاه هستند که بیشتر اوقات فراغتشان در فصل تابستان است، باید در بهمن ماه و زمان اوج امتحانات، درگیر رویدادی شوند که از اساس زمان برگزاری آن فصل دیگری بوده است.
به زعم این دسته از منتقدان به زمان برگزاری جشنواره، این جابهجاییِ زمانی سبب کاهش رونق و استقبال گروه مخاطب از تنها جشنواره رسمی بازیهای رایانهای میشود و دامنه این اتفاق به سایر بخشها نیز تسری مییابد. بر همین اساس هم مدیرعامل بنیاد ملی بازیهای رایانهای در ماههای اول حضور در این بنیاد، این نقد منتقدان را وارد دانسته و گفته بود تلاش میکند تا این رویداد در موعد زمانی قبلی خود یعنی همان فصل تابستان برگزار شود، با این حال اما این نگاه، حداقل به اولین جشنوارهای که در دوره مدیریت او برگزار میشود، نرسید و امسال هم قرار است این رویداد بهمن ماه برگزار شود؛ موضوعی که او درباره چرایی آن پیشتر به ایسنا اینگونه توضیح داده بود: «ما هم با نکته بازیسازان مخالفتی نداشتیم، اما اگر صبر میکردیم تا تابستان سال آینده و فاصله زمانی بین دو رویداد بیش از یک سال میشد، اثرات خود را از دست میداد. چون تجربه برگزار نشدن رویداد در شرایط کرونایی را داشتیم، میدانستیم که برگزار نشدن رویداد آسیبزا است.»
بیشتر بخوانید:
انتقاد از زمان نامناسب برگزاری جشنواره بازیهای رایانهای
یک جشنواره با ۵ رویداد مختلف
با چنین زمینهای، بنیاد ملی بازیهای رایانهای امسال تصمیم گرفته است با تجمیع چند برنامه در قالب یک رویداد یکهفتهای، شکل تازهای از برگزاری را تجربه کند؛ مدلی که با عنوان «هفته بازی؛ هفتخوان» معرفی شده و شامل جشنواره ملی بازیهای ویدیویی ایران، لیگ قهرمانان بازیهای ویدیویی، رویداد سرمایهگذاری، جایزه بازیهای جدی (SEGAP) و جشنواره بازارپردازی فرهنگ و بازیهای رایانهای است.
برگزارکنندگان، هدف از تجمیع رویدادها را ایجاد تمرکز رسانهای و نهادی بر صنعت بازی عنوان میکنند. آنها معتقدند پیشتر پراکندگی رویدادها، محدودیت بودجه و زیرساخت اجازه نمیداد توجه مطلوبی به این حوزه جلب شود و به همین دلیل تلاش کردند تا با مشارکت نهادهایی مانند صدا و سیما، شهرداری تهران و… یک بازۀ زمانی مشخص را بهطور کامل به بازیهای دیجیتال اختصاص دهند. البته در این میان، رخدادهایی همچون وقوع جنگ ۱۲روزه در بهار امسال نیز در تجمیع این رویدادها در کنار هم بیاثر نبوده است چراکه وقوع جنگ عملا برگزاری برخی برنامهها در تابستان را غیرممکن کرد.
بیشتر بخوانید:
میخواهیم تمام شهر با بازیهای ویدئویی درگیر شود
جشنواره ملی بازیهای ویدیویی ـ که همان جشنواره فجر بازیهای رایانهای محسوب میشود ـ یکی از روزهای این هفته را به خود اختصاص داده و قرار است یازدهمین دوره این جشنواره در بخشهای فنی، هنری، طراحی بازی، موسیقی، صداگذاری، افکت صوتی، فرهنگی، داستان و روایت، آثار را داوری کند. البته این بخش شامل رایگیری مردمی هم میشود.
آکادمی داوران و چالش قطعی سههفتهای اینترنت
از دیگر برنامههای جدید، شکلگیری آکادمی جشنواره متشکل از ۱۷۰ نفر از دبیران و برگزیدگان دورههای گذشته است؛ ساختاری که قرار است درباره نحوه برگزاری دورههای آینده هم تصمیمگیری کند. ایجاد چنین بدنۀ مشورتی را میتوان تلاشی برای مشارکتدادن افراد حرفهای در سیاستگذاری جشنواره تلقی کرد؛ موضوعی که پس از دو دوره برگزاریِ نه چندان موفق این رویداد (سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳)، تصمیمی منطقی و اصولی به نظر میرسد، اما باید دید آیا تداوم خواهد داشت و این رویکرد به چه سرانجامی میرسد.
با وجود این برنامهریزی گسترده، «هفته بازی» با چالشهایی نیز مواجه است. یکی از مهمترین مسائل روزهای اخیر، قطعی اینترنت بود؛ موضوعی که بهویژه در فرایند داوری آثار مشکلاتی ایجاد کرده بود؛ چنانکه مدیرعامل بنیاد ملی بازیهای رایانهای در همین رابطه به ایسنا گفته بود: «با روشهای سنتی و تلفنی با داورانی که داخل کشور هستند تماس گرفتیم و خواستیم برای داوری به محل بنیاد ملی بازیهای رایانهای بیایند و برای سایرین که امکان حضور فیزیکی نداشتند یکسری فِلَش و هارد و … تهیه شد تا نسخهای از کلیۀ بازیهای رویداد به دستشان برسد که بتوانند کار داوری را انجام دهند.»
این مسئله شاید در نگاه نخست صرفا فنی به نظر برسد، اما بر اعتبار و دقت ارزیابیها نیز اثر میگذارد. صنعت بازی، صنعتی برخط و وابسته به زیرساخت ارتباطی است و هرگونه اختلال، از داوری تا ارائۀ آنلاین و حتی پوشش رسانهای را تحت تأثیر قرار میدهد.
بیشتر بخوانید:
چالش داوری آثار و قطع ارتباط با ۲۰ داور
سلام بر روزهای روشن؟!
اکنون که «هفته بازی؛ هفتخوان» در قالبی گستردهتر برگزار میشود، مقایسه با دورههای اولیۀ جشنواره اجتنابناپذیر است؛ دورههایی که از نظر سطح مشارکت، توجه فعالان زیستبوم و مردم، بودجه، حضور گروههای بازیساز خارجی و… وضعیت متفاوتی داشتند. حالا این سؤال مطرح است که آیا تجمیع چند رویداد در یک هفته میتواند به احیای همان رونق کمک کند یا تنها شکل فشردهتری از برنامههای محدود سالهای اخیر است؟
از یکسو، اضافهشدن بخشهایی مثل آکادمی جشنواره، توجه به سرمایهگذاری، بازارپردازی فرهنگی و طراحی خوانهای مختلف نشان میدهد برگزارکنندگان بهدنبال تقویت ابعاد توسعهای رویداد هستند. اما از سایشان دیگر، تجربۀ برگزاری کمرمق در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ باعث شده بخشی از بدنه صنعت و بازیسازان با احتیاط به این دوره نگاه کنند. بهویژه اینکه هنوز رویداد آغاز نشده و قضاوت دربارۀ موفقیت یا شکست آن زود است. در مجموع، آنچه فعلا دیده میشود، مجموعهای از امیدها و تردیدهاست؛ امید به تمرکز یکهفتهایِ توجه ملی بر صنعت بازی و تردید نسبت به اینکه این توجه تا چه اندازه اتفاقات مثبتی برای این حوزه رقم خواهد زد.
طبیعتا موفقیت این دوره فقط به کیفیت اجرا محدود نمیشود و عواملی مثل وضعیت زیرساخت ارتباطی، میزان همراهی نهادهای مسئول، سطح پوشش رسانهای و اعتماد بازیسازان هم در آن اثرگذار است. به همین دلیل، نگاهها به برج میلاد صرفا از جنس دنبالکردن چند برنامۀ اختتامیه، رقابت و… نیست، بلکه بیشتر ناظر بر این است که آیا «هفته بازی» میتواند به جایگاه قبلی خود بازگردد یا همچنان در حاشیه تقویم فرهنگی باقی میماند؛ موضوعی که بعد از پایان این هفته میتوان دربارهاش دقیقتر صحبت کرد.