خبرگزاری مهر: سامانه انتشارات دانشگاهی (ساد) بهعنوان یکی از زیرساختهای ملی حوزه نشر علمی، با هدف ساماندهی، تقویت و توسعه نشر دانشگاهی کشور، توسط پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) طراحی و راهاندازی شده است. این سامانه با فراهمسازی بستری یکپارچه برای عرضه، فروش و دسترسی به کتابهای دانشگاهی و علمی، تلاش میکند به یکی از ارکان اصلی زیستبوم نشر علمی دیجیتال در کشور تبدیل شود.
چرا «ساد» شکل گرفت؟
نشر دانشگاهی در ایران طی سالهای اخیر با چالشهای متعددی همچون افزایش هزینههای تولید و توزیع کتاب، محدودیتهای چاپ، کاهش تیراژ، دشواری دسترسی مخاطبان به منابع تخصصی و ضعف شبکه توزیع مواجه بوده است. از سایشان دیگر، رشد فناوریهای دیجیتال و تغییر الگوهای مطالعه و مصرف محتوای علمی، ضرورت بازنگری در مدلهای سنتی نشر دانشگاهی را بیش از پیش نمایان کرده است.
در چنین شرایطی، سامانه انتشارات دانشگاهی ساد با رویکردی ملی، فناورانه و مسئلهمحور طراحی شده است تا ضمن پاسخ به نیازهای ناشران، پدیدآورندگان و مخاطبان دانشگاهی، مسیر پایداری اقتصادی و اثربخشی علمی انتشارات دانشگاهی را هموار کند.
این سامانه هم اکنون با حضور بیش از ۲۵ دانشگاه و بیش از ۲۵۰۰ کتاب به صورت تمام متن با قابلیتهای فراوان در حال خدمت رسانی است و آمادگی دارد اشتراک خود را در اختیار دانشگاهها و مراکز علمی و فناوری قرار دهد.
اهداف و مأموریتهای سامانه «ساد»
سامانه ساد با مأموریت ایجاد یک بستر قابل اعتماد و متمرکز، تلاش میکند مرجعی واحد برای عرضه و فروش کتابهای دانشگاهی و علمی ایجاد کند و دسترسی استادان، دانشجویان و پژوهشگران به منابع تخصصی را به صورت عادلانه و سریع افزایش دهد. حمایت از حقوق مادی و معنایشان مولفان و ناشران دانشگاهی، کمک به سوددهی و پایداری اقتصادی انتشارات دانشگاهی، توسعه نشر دیجیتال و کاهش وابستگی به فرآیندهای پر هزینه چاپ از دیگر اهداف این سامانه به شمار میرود. همچنین «ساد» با ایجاد نظم و شفافیت در فرآیند توزیع و فروش کتابهای دانشگاهی، به ارتقای کارآمدی نظام نشر کشور کمک میکند.
امکانات و قابلیتهای سامانه ساد
سامانه انتشارات دانشگاهی ساد بستری تخحصصی برای عرضه نسخه الکترونیکی کتابهای دانشگاهی در حوزههای مختلف علمی فراهم کرده است. منابع موجود در این سامانه بر اساس رشتهها و گرایشهای دانشگاهی به صورت موضوعی دستهبندی شدهاند و امکان جستجایشان پیشرفته و جستجایشان تمام متن کتابها و دسترسی سریع و دقیق به محتوای علمی را برای کاربران ممکن میسازد. محیط استاندارد مطالعه دیجیتال با قابلیت تنظیم نمایش متن، دسترسی برخط و یکپارچه بدون محدودیت مکانی، حفاظت از حقوق مولفان و ناشران از طریق سازوکارهای فنی و حقوقی و ارائه گزارشها و گواهیهای رسمی فروش برای ناشران و پدیدآورندگان، از دیگر ویژگیهای این سامانه است.
مشارکت ناشران و جامعه علمی
از ابتدای راهاندازی سامانه «ساد»، همکاری با ناشران دانشگاهی، دانشگاهها و مراکز علمی معتبر در دستور کار قرار گرفته و آثار متعددی از سایشان دانشگاهها، پژوهشگاهها و انتشارات علمی کشور در سامانه بارگذاری شده است. افزایش مستمر تعداد عناوین، تنوع موضوعی کتابها و استقبال جامعه دانشگاهی، نشاندهنده اعتماد و همراهی فعالان نشر علمی با این طرح ملی است. این سامانه بستری فراهم کرده است که در آن مولفان، ناشران و مخاطبان علمی در یک چرخه منسجم و شفاف با یکدیگر تعامل دارند؛ چرخهای که میتواند به ارتقای کیفیت تولیدات علمی و افزایش اثرگذاری آنها منجر شود.
بر اساس اعلام پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)؛ توسعه سامانه ساد به صورت مستمر در دستور کار قرار دارد و برنامههایی همچون افزایش تعداد و تنوع کتابهای دانشگاهی و تخصصی، توسعه خدمات تحلیلی و آماری برای ناشران، بهبود تجربه کاربری و امکانات مطالعه دیجیتال، تقویت ارتباط سامانه با سایر زیرساختهای ملی اطلاعات علمی و ایجاد پیوند با سامانههای مرتبط، در آینده پیشبینی شده است. حرکت به سمت هوشمندسازی فرآیندهای نشر دانشگاهی با بهرهگیری از فناوریهای نوین و توسعه خدماتی مانند چاپ بر اساس درخواست نیز از دیگر محورهای توسعه این سامانه به شمار میرود.
افق پیش رایشان ساد
سامانه انتشارات دانشگاهی «ساد» را میتوان یکی از اقدامات راهبردی در مسیر تحول نشر دانشگاهی کشور دانست؛ سامانهای که با تکیه بر فناوری، نگاه ملی و رویکرد حمایتی، زمینه دسترسی گستردهتر به منابع دانشگاهی، تقویت اقتصاد نشر علمی و ارتقای جایگاه کتابهای دانشگاهی در فضای علمی کشور را فراهم میکند.
انتظار میرود با توسعه و تکامل این سامانه، «ساد» به مرجع اصلی نشر دیجیتال دانشگاهی در ایران تبدیل شود و نقش مؤثری در پشتیبانی از تولید و اشاعه دانش ایفا کند. همچنین ارائه خدمات نوینی مانند امانت دیجیتال، چاپ هنگام درخواست، بهرهگیری از قابلیتهای هوش مصنوعی، ترجمه همزمان، خلاصهسازی محتوا و خوانش بلادرنگ کتابها از جمله امکاناتی است که در این سامانه در حال راهاندازی است.
به گزارش مهر، سامانه انتشارات دانشگاهی (ساد) که از طریق لینک https://sad.irandoc.ac.ir در دسترس قرار دارد، یکی از اقدامات پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) است که در روز ششم دهه فجر معرفی شده است. در هر یک از روزهای دهه فجر یکی از فعالیتها و دستاوردهای این پژوهشگاه معرفی میشود.