خبرگزاری ایسنا: رسانه آمریکایی در مقالهای تصریح میکند که پاکستان در آستانه آزمونی مهم قرار گرفته است؛ چرا که افزایش ناگهانی تقاضای بینالمللی برای جنگنده «جیاف-۱۷ تندر» که بهصورت مشترک با چین تولید میشود، ممکن است از ظرفیت فعلی تولید این کشور فراتر رود و همزمان محدودیتهای ساختاری، مالی و ژئوپلتیکی صنعت دفاعی پاکستان را آشکار سازد.
بر اساس این گزارش، پاکستان طی ماههای اخیر با ابراز علاقه دستکم پنج کشور برای خرید جنگنده جیاف-۱۷ مواجه شده است. به گفته نیروهای مسلح پاکستان، عراق، بنگلادش و اندونزی علاقه خود را برای تهیه این جنگنده اعلام کردهاند و بهطور جداگانه نیز خبرگزاری رویترز گزارش داده است که عربستان سعودی و لیبی در حال بررسی گزینه خرید این هواپیما هستند. این افزایش توجه پس از آن رخ داد که پاکستان عملکرد جنگندههای ساخت چین را در جریان درگیری نظامی با هند در ماه مه ۲۰۲۵ مورد تمجید قرار داد.
بلومبرگ مینویسد پاکستان در حال حاضر سالانه کمتر از ۲۰ فروند جیاف-۱۷ تولید میکند و تقریباً همه این هواپیماها به نیرایشان هوایی پاکستان اختصاص مییابد. به گزارش این رسانه، مشخص نیست آیا اسلامآباد قادر خواهد بود ظرفیت تولید را با سرعت کافی برای پاسخ به تقاضای صادراتی افزایش دهد یا خیر؛ مسئلهای که مستقیماً بر جاهطلبی پاکستان برای تبدیلشدن به تأمینکننده تسلیحات برای کشورهای در حال توسعه و نیز گسترش نفوذ چین در بازار جهانی سلاح تأثیر میگذارد.
در این گزارش آمده است که تحلیلگران، جیاف-۱۷ را یک «برهمزننده بالقوه بازار» میدانند. «مانوج هارجانی»، پژوهشگر مؤسسه مطالعات بینالمللی اس. راجاراتنام در سنگاپور، میگوید قیمت نسبتاً پایین این جنگنده و آنچه موفقیت آن در میدان نبرد توصیف شده، آن را به گزینهای جذاب برای کشورهایی تبدیل میکند که توان خرید جنگندههای ساخت شرکتهای غربی را ندارند. به گفته او، این ترکیب میتواند به پذیرش گستردهتر جیاف-۱۷ بهویژه در میان ارتشهایی با بودجه محدود منجر شود.
بلومبرگ تأکید میکند که خرید احتمالی جیاف-۱۷ توسط اندونزی و عربستان سعودی میتواند نشانه تغییری مهم باشد، زیرا هر ۲ کشور بهطور سنتی به هواپیماهای غربی متکی بودهاند. اندونزی اخیراً جنگندههای «رافال» ساخت فرانسه را تحویل گرفته و پیشتر نیز برای خرید جنگندههای اف-۱۵ با شرکت بوئینگ توافق کرده بود. عربستان سعودی نیز به هواپیماهای آمریکایی و اروپایی وابسته است و در پی خرید جنگنده اف-۳۵ بوده است.
رسانه آمریکایی یادآور میشود که برنامه جیاف-۱۷ ریشه در توافقی در سال ۱۹۹۹ میان پاکستان و چین دارد. این جنگنده بهصورت مشترک توسط «مجتمع هوافضای پاکستان» در کامرا و شرکت «آویک چنگدو» چین تولید میشود. «خالد چشتی»، از فرماندهان پیشین نیرایشان هوایی پاکستان، گفته است که پاکستان سالانه بین ۱۶ تا ۱۸ فروند از این هواپیما تولید میکند. همچنین «رضا حیات هراج»، وزیر تولیدات دفاعی پاکستان، اعلام کرده است که قیمت هر فروند جیاف-۱۷ بسته به مدل و سفارشیسازی، بین ۴۰ تا ۵۰ میلیون دلار است؛ رقمی که بهمراتب کمتر از جنگندههای غربی مانند رافال یا برخی نسخههای اف-۱۶ به شمار میرود.
با وجود این مزیت قیمتی، بلومبرگ مینویسد جیاف-۱۷ تاکنون تنها به تعداد محدودی از کشورها فروخته شده است. میانمار، نیجریه و جمهوری آذربایجان بهعنوان خریداران فعلی معرفی شدهاند و آذربایجان در سال ۲۰۲۴ سفارش بزرگی برای خرید ۴۰ فروند از این جنگنده ثبت کرده است. این رسانه تأکید میکند که علاقه جدید از سایشان لیبی، بنگلادش، عربستان سعودی و اندونزی، در صورت تبدیلشدن به قراردادهای قطعی، مستلزم افزایش قابل توجه ظرفیت تولید خواهد بود.
بلومبرگ همچنین خاطرنشان میکند که افزایش تولید نیازمند سرمایهگذاری مالی قابل توجهی است؛ امری که ممکن است برای پاکستان دشوار باشد. «سمیر لالوانی»، پژوهشگر ارشد برنامه هند-اقیانوس آرام در بنیاد مارشال آلمان، نسبت به تأمین سرمایه لازم برای گسترش خطوط تولید ابراز تردید کرده و گفته است در نبود چنین سرمایهای، پاکستان یا باید از ذخایر خود برای صادرات استفاده کند یا خریداران ناچار خواهند بود سالها در انتظار تحویل بمانند.
در ادامه گزارش آمده است که نقش چین در هرگونه توسعه تولید، همچنان محوری است. هراج گفته است چین «قطعاً در مذاکرات دخیل است» و جیاف-۱۷ نیز در نمایشگاه هوایی سنگاپور توسط یک شرکت دولتی چین به نمایش گذاشته شده است. طبق توافق فعلی، مونتاژ نهایی و بخش عمده بدنه هواپیما در پاکستان انجام میشود و چین تأمینکننده سامانههای اویونیک (سامانههای الکترونیک هوانوردی) است؛ پس ۲ کشور باید برای هر قرارداد صادراتی توافق داشته باشند.
بلومبرگ در پایان به چالشهای زنجیره تأمین اشاره میکند و مینویسد جیاف-۱۷ به موتورهایی متکی است که توسط یک شرکت روسیِ تحت تحریم تولید میشود؛ عاملی که میتواند روند تأمین قطعات را پیچیدهتر کند. با وجود این موانع، این رسانه نتیجه میگیرد که افزایش علاقه بینالمللی به جیاف-۱۷ نقطه عطفی مهم برای صنعت دفاعی پاکستان به شمار میرود و نشاندهنده پیشرفت کشوری است که تاکنون بازیگر عمدهای در بازار جهانی تسلیحات محسوب نمیشد.