محمدجواد آرمانمهر -کارگردان و تهیهکننده مستند «فاصله ۲۸۰»- در گفتوگو با ایسنا درباره تازهترین اثر خود که با همراهی سیدحسین آزادی ساخته شده است، گفت: این مستند با تمرکز بر وضعیت بحرانی تالاب بختگان (طشک، بختگان و کمجان) در شرق استان فارس ساخته شده؛ تالابی که روزگاری دومین دریاچه بزرگ ایران و زیستگاه هزاران گونه گیاهی و جانوری بود.
او با اشاره به اهمیت زیستی این تالاب یادآور شد: بختگان در سالهای پرآبی خود میزبان بیش از یکمیلیون پرنده از ۱۸۵ گونه مختلف بود و همین آمار نشان میدهد چه جایگاه مهمی در چرخه زیستی منطقه و حتی کشور داشته است. اما طی سالهای اخیر، تغییرات گسترده در حوزه آبریز، سرنوشت این پهنه آبی را بهکلی دگرگون کرده است.
آرمانمهر درباره انتخاب عنوان «فاصله ۲۸۰» توضیح داد: عدد ۲۸۰ به فاصله ۲۸۰ کیلومتری حوزههای آبریز تا ابتدای دریاچه اشاره دارد. روایت فیلم هم دقیقاً به همین فاصله میپردازد؛ به تغییراتی که در این سالها در این حوزه رخ داده و در نهایت خود دریاچه را به مرز خشکی کامل رسانده است.
به گفته او، پس از بهرهبرداری از سد ملاصدرا از سال ۱۳۸۶، این تغییرات چشمگیرتر شد و در کنار خشکسالی و مداخلات انسانی، روند خشکی تالاب شدت گرفت.
کارگردان «فاصله ۲۸۰» با بیان اینکه انگیزه اصلی او پرداختن به پیامدهای این خشکی بوده است، افزود: از بین رفتن تالاب فقط یک مسئله محیطزیستی نیست. وقتی تالاب نابود میشود، زندگی ساکنان حاشیه آن هم تحت تأثیر قرار میگیرد؛ فقر، بیکاری و مهاجرت از پیامدهای مستقیم این اتفاق است. در مستند تلاش کردهایم هم زیست تالاب در گذشته را نشان دهیم، هم چرایی خشکشدن آن و هم تبعات اجتماعی پس از آن را.
او درباره شکلگیری ایده ساخت این مستند گفت: جرقه اصلی کار از سال ۱۳۹۶ زده شد؛ زمانی که بارندگیهای مقطعی باعث بازگشت پرندگان برای لانهسازی و جوجهآوری شد، اما به دلیل نبود آب کافی، جوجهها در بسترهای نمکی گرفتار میشدند. پرندگان جوان در نبود آب برای شستوشایشان نمک از بال و پرشان، دچار مرگ تدریجی میشدند. همین تصاویر و مشاهدات میدانی، من را به سمت پژوهش جدی برای ساخت این مستند سوق داد.
آرمانمهر با اشاره به روند طولانی تولید اثر بیان کرد: «فاصله ۲۸۰» حاصل حدود هشت سال کار مستمر است. از سال ۱۳۹۸ وارد مرحله پژوهش عمیقتری شدیم و در ادامه، با تکمیل تحقیقات میدانی و افزودن روایت مردم محلی، نسخه نهایی در سال ۱۴۰۳ آماده شد.
او درباره چالشهای تولید نیز توضیح داد: فیلمبرداری در تالاب بسیار دشوار بود. بسیاری از نقاط مورد نظر در دورترین و بازتابیترین بخشهای تالاب قرار داشت و از آخرین جایی که امکان تردد خودرو وجود داشت، گاهی باید ۸ تا ۱۰ کیلومتر در بستر نمکی پیادهرایشان میکردیم. علاوه بر آن، هنگام تصویربرداری از پرندگان در زمان تخمگذاری، تنها ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فرصت داشتیم؛ چون اگر مدت بیشتری از تخمها دور میشدند، امکان از بین رفتن آنها وجود داشت. گاهی اگر موفق به ثبت تصویری نمیشدیم، باید یک سال دیگر منتظر بازگشت پرندگان میماندیم.
این مستندساز درباره اکران آنلاین اثر نیز گفت: ترجیح دادم فیلم در آرشیو نماند و در زمان خودش دیده شود. شاید در فضایی آرامتر امکان برگزاری اکرانهای دانشگاهی و تخصصی بیشتری وجود داشت، اما معتقدم همین حالا هم باید درباره چنین بحرانهایی صحبت شود.
مستند ۵۴ دقیقهای «فاصله ۲۸۰» از ساعت ۱۷ امروز دوشنبه (۴ اسفندماه) در پلتفرم هاشور به صورت آنلاین اکران شده است.
در ادامه تیزر این مستند را ببینید: