ایمان یزدی کارگردان فیلم سینمایی «برای رعنا» که در شبکه نمایش خانگی به اکران آنلاین درآمده است، درباره این اثر به خبرنگار مهر گفت: اگر فیلم سینمایی «برای رعنا» به زبان انگلیسی جستجو شود، مشخص میشود که در خارج از ایران بیش از داخل کشور شناخته شده است. این اثر نامزد بهترین فیلم در جشنواره بینالمللی فیلم بوسان بوده که از آن بهعنوان یکی از هفت جشنواره برتر جهان یاد میشود. همچنین در جشنواره بینالمللی فیلم گوا نامزد دریافت مدال گاندی شد؛ جشنوارهای که در همان دوره، یکی از رقبای ما پیشتر برنده خرس نقرهای از جشنواره بینالمللی فیلم برلین شده بود. این فیلم جایزه جشنواره کازان را نیز کسب کرده و در جشنوارههای مسکو، مونیخ و بارسلونا حضور داشته است.
ایشان درباره این فیلم که در فیلیمو اکران آنلاین شده است، توضیح داد: به نظر میرسد در ایران اگر فیلمی مستقل ساخته شود، سازندگان آن باید تلاش مضاعفی برای معرفی و ارائه اثر انجام دهند. تا پیش از حضورم در برنامه «هفت»، برایم شگفتآور بود که برخی از منتقدان محترم گفته بودند همان روز نقد فیلم، اثر را دیدهاند و پیش از آن اطلاعی نداشته اند که چنین فیلمی اکران شده است. به گمان من، یکی از وظایف منتقدان، پیگیری رسانهها و آثار در حال اکران و ارائه نظر کارشناسی درباره آنهاست. در ایران، متأسفانه گاه شرایط بهگونهای است که هرچه هزینه تبلیغات و هیاهو بیشتر باشد، فیلم بیشتر دیده میشود.
«برای رعنا» داستانی جهان شمول دارد
یزدی اضافه کرد: شخصاً چندان اهل نمایش و حاشیهسازی نیستم و ترجیح میدهم فیلمم با مخاطب سخن بگوید. اینکه تا چه اندازه در این مسیر موفق بودهام، قضاوتش بر عهده مخاطبان و منتقدان است. «برای رعنا» نخستین فیلم بلند سینمایی من است. تلاش کردم داستانی را برگزینم که جهانشمول باشد؛ قصهای که محدود به جغرافیای خاصی نباشد. رویدادهای این فیلم میتواند در آمریکا، اروپا، استرالیا یا حتی کشوری در آفریقا اتفاق بیفتد، چراکه داستانی خانوادگی است با محوریت فداکاری و ریشههای خانوادگی که قابلیت همذاتپنداری برای مخاطبان فرهنگهای مختلف را دارد.
ایشان یادآور شد: این دغدغه جهان شمول بودن باعث شد همراه با همکارم حسین مهکام، بارها فیلمنامه را بازنویسی و پرداخت کنیم تا به زبانی مشترک برسیم. بازخوردهایی که در اکرانهای هند و کره جنوبی، با حضور شخصی خودم، دریافت کردم نشان داد که مخاطبان با داستان ارتباط برقرار میکنند و آن را محدود به جغرافیای خاصی نمیدانند.
این کارگردان درباره سوژه این فیلم که درباره اهدای اعضا است، گفت: واقعیت آن است که تقریباً هیچ سوژه کاملاً تازهای در جهان وجود ندارد و بسیاری از کارگردانان بزرگ به موضوعات گوناگون پرداختهاند. آنچه اهمیت دارد، نگاه و زاویه دید فیلمساز به سوژه است. تفاوت اصلی آثار در همین نگرش و شیوه روایت شکل میگیرد، نه صرفاً در انتخاب موضوع. مثلا در طول تاریخ سینما، سوژه تجاوز بارها و بارها دستمایه ساخت آثار مختلف در سراسر جهان قرار گرفته است. با این حال، آنچه یک اثر را متمایز میکند، زاویه نگاه و رویکرد تازهای است که به این موضوع دارد. برای مثال، چند سال پیش فیلمی با نگاهی متفاوت به این سوژه توانست در جوایز اسکار مورد توجه قرار گیرد. این نگاه جدید است که یک اثر را از نمونههای مشابه جدا میکند.
کنش های انسانی بعد از پیوند عضو
ایشان درباره سوژه اثرش عنوان کرد: در فیلم «برای رعنا» نیز مسئله پیوند عضو صرفاً یک بهانه و دستاویز روایی است. تمرکز اصلی اثر بر واکنش انسانها به یک اتفاق و تأثیر این واکنشها بر شخصیت اصلی داستان یعنی عارف، است. آنچه در مرکز روایت قرار دارد، بررسی این نکته است که چگونه قضاوتها و برخوردهای اطرافیان میتواند فردی را به سمت تصمیماتی سوق دهد که در نهایت به یک تراژدی منجر میشود. بنابراین ما مستقیماً به موضوع پیوند عضو نپرداختهایم، بلکه آن را بستری برای شکلگیری کنشهای قهرمان داستان قرار دادهایم.
این کارگردان درباره اینکه تصمیم قهرمان قصه غیرمنطقی بود، گفت: تصمیم عارف را نمیتوان غیرمنطقی دانست. در نقطهای از داستان، عشق او مورد خدشه و توهین قرار میگیرد و همین مسئله به انگیزه اصلی او تبدیل میشود. او برای اثبات عشق خود و صداقت احساسش، حاضر است از تمام داراییاش بگذرد. اگر بخواهیم از منظر بصری و استعاری نگاه کنیم، بزرگترین دارایی یک انسان جان اوست و عارف در واقع از همهچیز خود میگذرد تا عشقش را ثابت کند. در سکانسهایی پیشین، او اشاره میکند که شاید همسر خوبی نبوده، اما گمان میکرده دوستداشتن کافی است؛ سپس درمییابد که صرفِ دوستداشتن کفایت نمیکند. همین دریافت، انگیزهای میشود برای اینکه به سودابه نشان دهد عشق تا چه اندازه میتواند عمیق و تعیینکننده باشد تا جایی که انسان برای حل یک معضل، حتی جان خود را نیز فدا کند. این کنش از شخصیت عارف برمیآید، زیرا معمولاً افراد درونگرا و ساکت که تحتفشار و هجوم قضاوتهای اجتماعی قرار میگیرند، ممکن است دست به رفتارهای پیشبینیناپذیر بزنند درحالیکه افراد پرهیاهو کمتر مرتکب چنین اقدامات غافلگیرکنندهای میشوند.
ایشان درباره اکران آنلاین این اثر نیز بیان کرد: بدون تردید، باتوجهبه شرایط اقتصادی و آسیبهایی که در سالهای اخیر به سینما وارد شده، این شیوه نمایش میتواند راه نجاتی برای آثار سینمایی باشد. اکران آنلاین از ۲ منظر اهمیت دارد؛ نخست از نظر بازاریابی و فروشد و دوم از حیث دیدهشدن اثر. برای یک کارگردان، مهمترین اتفاق این است که فیلمش دیده شود و پلتفرمهای آنلاین این امکان را فراهم میکنند که خانوادهها با هزینهای کمتر، به آثار بیشتری دسترسی داشته باشند.
یزدی در پایان گفت: در بسیاری از کشورهای جهان فیلمهایی تولید میشود که اساساً اکران سینمایی ندارند و مستقیماً در پلتفرمهای بزرگ به نمایش درمیآیند. امیدوارم ما نیز بتوانیم به این مسیر نزدیک شویم. البته لازمه تقویت این جریان، حمایت مخاطبان و پرهیز از تماشای نسخههای غیرقانونی است. اگر معضل قاچاق آثار برطرف شود، اکران آنلاین میتواند به شکل قدرتمندتری عمل کند. به باور من، آینده سینمای ایران و جهان بهطور جدی در گرو گسترش و تقویت اکران آنلاین است و با حمایت جمعی میتواند اتفاقات بزرگی را رقم بزند.